Giúp trẻ học cách tập trung

by Đặng Lan Anh
in Blog
Comments are off for this post.

52.1

Khi tôi nói chuyện với các phụ huynh hay các giáo viên, một trong những câu hỏi đầu tiên của họ là làm sao để trẻ nhỏ tập trung.

Sự tập trung, và đi liền với nó, sự tự điều chỉnh – là những nền tảng của việc học tập, nhưng các các kĩ năng được gọi là “các kĩ năng thực thi” này lại đang trở thành vấn đề lớn trong xã hội hiện nay. Ngày càng có nhiều trẻ bị chuẩn đoán là “rối loạn tập trung” mỗi năm – gây ảnh hưởng tới mọi lĩnh vực khác, từ điểm số cho đến các mối quan hệ xã hội hay động lực học tập.

Vậy cha mẹ có thể làm gì để phòng tránh hiện tượng này – hay giải quyết thế nào khi con mình gặp phải nó? May mắn thay, một nghiên cứu gần đây về não bộ đã chỉ ra rằng, dù nhiều trường hợp là do bẩm sinh, nhưng kĩ năng tập trung có thể học được. Môi trường tại nhà và tại trường học có thể giúp trẻ rèn luyện kĩ năng này.

Điều gì gây ra sự thiếu tập trung ở trẻ?

Yếu tố di truyền, chất cồn, thuốc, chất hoá học,…cũng như sự phát triển tâm lí khiến cho trẻ nhỏ có nhiều khả năng mắc chứng rối loạn tập trung. Thực tế “bệnh” này vẫn còn gây nhiều tranh cãi giữa các chuyên gia và các nhóm nghiên cứu khác nhau, bởi cách định nghĩa và những bài kiểm tra còn khá mơ hồ.

Việc sử dụng thuốc kích thích trí não trẻ gây nhiều lo lắng cho các cha mẹ, bởi những tác dụng phụ tiềm tàng và hậu quả chưa lường hết được. Sử dụng các loại thuốc như vậy cần có thêm các phương pháp điều trị khác cùng với sự theo dõi sát sao.

Nhiều trẻ em bị rối loạn tập trung nhưng lại rất thông minh và sáng tạo. Và thực tế là một số những người trưởng thành giỏi giang và thành công đều có thể bị xếp vào nhóm rối loạn tập trung nếu hồi nhỏ họ bị kiểm tra, đánh giá. Một số nhà giáo dục cho rằng sự kỳ vọng của nền giáo dục có thể đi quá xa khi mà nhiều trẻ có năng lực cũng không thể đáp ứng được kì vọng đó.

Vấn đề nằm ở đâu?

52.2

Khả năng tập trung đánh giá theo độ tuổi – một đứa trẻ 4 tuổi thiếu tập trung là điều bình thường, nhưng một trẻ 10 tuổi thì lại là vấn đề đáng lưu ý. Hơn thế nữa, một đứa trẻ tự tin thường tỏ ra lơ đãng khi giờ học quá khô khan và nặng nề. Khi trẻ nhỏ với bản tính hiếu động bị bó buộc vào bàn học cả ngày, thì chúng sẽ không thể “bình thường” được. Hiện nay nhiều trường học thu hẹp thời gian vui chơi của trẻ, việc học tập lấy hết mọi năng lượng vui chơi của chúng. Hơn nữa, thời khoá biểu dày đặc khiến trẻ thiếu ngủ. Tất cả những yếu tố này là thủ phạm “giấu mặt” khiến trẻ thiếu tập trung.

Chứng giảm chú ý cũng hay gặp ở các trẻ có vấn đề về ngôn ngữ, về đọc. Xem quá nhiều TV và trò chơi điện tử cũng làm tăng thêm khó khăn trong việc tập trung của trẻ. Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra mối quan hệ giữa việc xem TV và các dấu hiệu của việc giảm chú ý. Một bà mẹ từng kể với tôi rằng, khi ngôi nhà của họ bị cháy phá huỷ trò chơi điện tử của cậu con trai thì thật kì lạ, vấn đề về tập trung của cậu bé cũng hoàn toàn biến mất.

Các bước thực tế để xây dựng các kĩ năng tập trung

Việc xây dựng những thói quen tập trung tích cực nên bắt đầu sớm nhất có thể và trước 7 tuổi. Tuy nhiên trẻ có thể cải thiện khả năng này ở bất cứ lứa tuổi nào, đặc biệt là nếu trẻ được khích lệ tốt.

Bước 1: Hãy tạo bầu không khí tích cực và yêu thương trong gia đình bạn. Những trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường này thường ít gây xung đột trong trường học, có khả năng xã hội tốt, phát triển kĩ năng tập trung. Điều cha mẹ cần làm là kiên định, yêu thương, cảm thông, sẵn sàng lắng nghe và hỗ trợ khi trẻ cần.

Bước 2: Có kì vọng hợp lí đối với trẻ, đặt các quy tắc rõ ràng, cần trao đổi và “thương lượng” với trẻ về cả hậu quả khi trẻ vi phạm. Bạn nên kiểm tra xem trẻ đã hiểu rõ về các quy tắc chưa bằng cách nhờ trẻ nhắc lại những điều bạn vừa nói. Hãy lưu ý về sự “hợp lí”. Đôi khi một số cha mẹ kể với tôi họ thường kèm con mình (tầm 5 – 6 tuổi) ngồi học mỗi tối 1 tiếng đồng hồ hay nhiều hơn thế. Nhiều phụ huynh không hiểu rõ về giới hạn tập trung của trẻ khi làm một nhiệm vụ. Mặt khác, nhiều người thường không biết cách nói “không” – mà điều này vô cùng cần thiết.

52.3

Bước 3: Tạo một môi trường gia đình có nề nếp. Nếu trẻ “thừa hưởng” sự thiếu tập trung từ bạn, thì đây là một thử thách thực sự – nhưng con bạn rất cần môi trường này. Một gia đình thiếu sự nề nếp, như các thói quen sinh hoạt không đều đặn, ồn ào, lộn xộn có thể gây stress cho não trẻ và hạn chế sự phát triển khả năng kiểm soát nội tâm. Tuy nhiên, trái lại, một gia đình quá khắt khe, nghiêm khắc với những đòi hỏi cao khiến trẻ sợ hãi khi phạm lỗi và bị tổn thương tinh thần.

Bước 4: Dạy trẻ sử dụng ngôn từ để giải quyết vấn đề hay kiểm soát hành vi. Ngôn ngữ là phương tiện chính để xây dựng các mối quan hệ xã hội, điều này trở nên “nguy hiểm” đối với những trẻ hay tức giận với bạn bè khi vui chơi hoặc khi hợp tác học tập.

Bước 5: Nếu bạn nghĩ con mình bị rối loạn tập trung kéo dài hơn 6 tháng, bạn nên tìm đến một chuyên gia thần kinh để có phương pháp điều trị phù hợp cho trẻ. Nhưng trước hết bạn cần đọc thêm nhiều thông tin, kiến thức về chứng bệnh này thông qua sách vở, tài liệu, bởi có rất nhiều quan điểm, góc nhìn khác nhau về “rối loạn” tập trung. Các chuyện gia sẽ hướng dẫn bạn cách điều chỉnh hành vi của bản thân đối với trẻ, và cách giúp trẻ vượt qua các triệu chứng đó. Nhà trường và các giáo viên được trang bị hiểu biết và phương pháp cụ thể khi giáo dục trẻ sẽ góp một phần quan trọng. Hãy nhớ rằng, trẻ không cố tình thể hiện sự thiếu tập trung, vì thế bạn nên cho trẻ thấy sự quan tâm, thấu hiểu và khích lệ của mình, có như vậy kết quả điều trị mới tốt được.

Tóm tắt các biện pháp giúp trẻ điều chỉnh sự tập trung

– Tạo các quy tắc vững chắc và nề nếp sinh hoạt cụ thể. Dạy cho trẻ rằng một khi bạn nói “không” có nghĩa là không, nhưng đừng quá khắc nghiệt. Tất nhiên là các quy tắc sẽ được thay đổi khi trẻ trưởng thành hơn.

– Khi trẻ lớn hơn, hãy để trẻ được tham gia vào việc xây dựng các quy tắc và đưa ra lựa chọn của mình.

52.4
– Đặt ra thời gian đi ngủ buổi tối rõ ràng và thời gian nghỉ ngơi hợp lí trong ngày. Bởi việc thiếu ngủ là một nguyên nhân khiến trẻ không thể tập trung. Cha mẹ có thể đọc truyện hoặc trò chuyện với con một chút trước giờ đi ngủ.

– Giữ cho giọng nói của bạn ở mức độ vừa phải khi ở trong nhà. Bạn nên điều chỉnh âm lượng loa, TV cho phù hợp, không nên để quá to.

– Hãy nhớ rằng đôi khi có những âm thanh bạn thấy bình thường thì trẻ không hề cảm thấy như vậy. Ví dụ như một bé trai bỗng tỏ ra “khó chịu” vô cùng cho tới khi mẹ cậu bé phát hiện ra cậu đang sợ hãi trước âm thanh của chiếc máy bay trên đầu mà cô không hề chú ý. Sau khi giải thích cho cậu bé về chiếc máy bay, cậu lại có thể tập trung như bình thường.

– Hãy để trẻ có khoảng không gian yên tĩnh riêng mà trẻ có thể ở đó bất cứ lúc nào – ngay cả chỉ là một chiếc “lều” phủ bằng chăn. Cha mẹ nên để điều khiển TV hay máy tính ở một nơi trung tâm trong nhà, nơi có thể kiểm soát được.

– Hạn chế việc xem TV – điều này vô cùng quan trọng. Xem TV nhiều có thể làm thay đổi cách hoạt động của não và khiến trẻ rất khó tập trung ở trường.

– Kiểm soát nghiêm ngặt thời gian và cách sử dụng máy tính của trẻ.

– Yêu cầu trẻ ra ngoài trời thực hiện các hoạt động rèn luyện thân thể mỗi ngày

52.5– Một số trẻ có vấn đề về tập trung cũng gặp khó khăn trong việc hoạt động thể chất. Với những trẻ như thế này, các môn thể thao cá nhân như bơi lội, bowling, chạy bộ, … sẽ được chúng ưa thích hơn là các môn thể thao đồng đội. Các môn võ Tae Kwan Do, Karate, hoặc môn yoga sẽ giúp nâng cao khả năng kiểm soát của trẻ.

– Dành thời gian hoạt động cùng con và chỉ cho con cách giải quyết vấn đề một cách có hệ thống. Chơi một trò chơi, thực hiện một kế hoạch, bắt đầu thói quen mới như nấu ăn, sưu tập tranh ảnh,… Đối thoại với nhau về những bước để giải quyết từng vướng mắc mà trẻ gặp phải.

– Việc cho trẻ thời gian thực hiện nhiệm vụ một mình mà không can thiệp vào giúp trẻ nâng cao khả năng tập trung một cách tự nhiên.

– Những hành động như ôm, nắm tay, vỗ về luôn cần thiết với trẻ nhỏ.

– Giao tiếp bằng mắt với trẻ trước khi hướng dẫn trẻ làm việc gì đó. Bạn nhớ yêu cầu trẻ nhắc lại những điều mình vừa nói để xem trẻ đã hiểu rõ chưa.

– Bạn có thể giúp con chuyển sự tập trung từ hoạt động này sang hoạt động khác bằng cách thông báo trước các bước làm. (“Khi con xếp sách xong, mẹ sẽ nhắc con rửa tay để dùng bữa tối nhé”)

– Nên lưu ý đến vấn đề dinh dưỡng của trẻ. Quá nhiều đường trong chế độ ăn góp phần vào sự thay đổi tâm trạng và hành vi thất thường của trẻ.

– Tránh một thời khoá biểu dày đặc. Trí não trẻ sẽ phát triển tốt hơn với một vài khoảng thời gian “nghỉ” thay vì các hoạt động liên tục.

– Sử dụng các lời thuyết minh khi bạn thực hiện hành động hướng dẫn cho trẻ, ngôn ngữ là cách căn bản để thu hút sự chú ý.

52.6 Sức mạnh của ngôn ngữ trong việc điều chỉnh sự chú ý

Những nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ nhỏ thực hiện các nhiệm vụ tốt hơn khi chúng sử dụng sự “tự thoại” trong quá trình hành động. Cha mẹ có thể giúp trẻ bằng cách miêu tả những gì chúng sẽ làm và khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ, ví dụ: “Con sẽ gắn những chiếc móc lên bảng. Hãy nói ‘dính’ mỗi khi con gắn được một cái”.

Những công việc nhà như nấu ăn có thể tạo cơ hội cho trẻ luyện tập điều này: “Hãy xem qua các bước trước khi chúng ta bắt đầu nhé”. “Chúng ta cần những nguyên liệu gì nào?” “Mẹ đã làm đúng chưa nhỉ?”, “Bước tiếp theo là gì nhỉ?”

Trẻ em ở mọi độ tuổi nên được khuyến khích chia sẻ suy nghĩ về những tình huống chúng gặp phải trong đời sống. Tôi thường nói với một cậu bé nghịch ngợm: “Ngồi xuống và nói với cô con nghĩ mình sẽ làm thế nào với vấn đề này (vẽ tranh, đặt câu, làm toán,…)” Trẻ sẽ nghĩ điều này thật vui, nhưng nó sẽ khiến não trẻ tự đối thoại, nhờ đó trẻ sẽ làm tốt hơn.

Tôi nhớ một bé 8 tuổi không thể nhớ việc mang cả sách và bút tới bàn đọc. Mỗi ngày giáo viên đều nói với cô bé: “Hãy nói với cô những thứ con cần. Bây giờ tự hỏi bản thân mình nhé, “Mình có bút chì chưa? Sách của mình?”. Cô bé đã nghĩ đây là một trò chơi thú vị, và sau đó chúng tôi chỉ phải nói: “Con đã tự hỏi mình những câu hỏi đó chưa?”

Cuối cùng, Danessha đã tự mình làm được. Hiện giờ cô bé đã ở tuổi teen, và khi gặp tôi ở sảnh cách đây không lâu, cô bé cười tươi: “Cô biết không, em vẫn tự hỏi bản thân những câu hỏi như vậy đấy.”

Nền tảng vững chắc cho thành công trong tương lai

Giúp con phát triển khả năng tập trung và kĩ năng tự quản lí bản thân là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chúng ta. Những nghiên cứu về những người thành công trong cuộc sống đã chỉ ra rằng, thông minh – hay thậm chí bằng cấp cao – thực sự không đóng vai trò tạo nên thành công bằng khả năng tập trung và kiểm soát bản thân khi giải quyết vấn đề.

Nhiều yếu tố trong nền văn hoá ngày nay làm giảm khả năng tập trung của trẻ nhỏ, nhưng nếu người lớn đủ kiên nhẫn, quan tâm và hiểu biết để xây dựng cho trẻ một nền tảng vững chắc trong suốt cuộc đời trẻ.

Nguồn: Tham khảo trên Internet

 

 

Share this article